مشاوره تلفنی چگونه برگزار میشود؟ چه کسانی بیشتر از آن سود می‌برند، محدودیت‌های آن چیست و چطور برای یک جلسه تلفنی آماده شویم و حریم خصوصی خود را حفظ کنیم؟
برای خیلی از ما رفتن به مطب یا حتی روشن‌کردن دوربین در یک جلسه ویدیویی، آسان نیست. ترافیک، فاصله، ساعت‌های کاری، خجالت یا نبود فضای خصوصی در خانه گاهی تصمیم برای گرفتن کمک را عقب می‌اندازد. مشاوره تلفنی یکی از ساده‌ترین شکل‌های دریافت حمایت روان‌شناختی است: بدون تصویر، فقط با صدا. در این مقاله، به‌صورت آموزشی و بی‌طرف، توضیح می‌دهیم این نوع مشاوره چگونه کار می‌کند، چه کسانی ممکن است بیشتر از آن سود ببرند و چه محدودیت‌هایی دارد.
مشاوره تلفنی چیست؟
در مشاوره تلفنی، مشاور یا روان‌درمانگر و مراجع در زمان از پیش تعیین‌شده، از طریق تماس صوتی گفت‌وگو می‌کنند. ساختار آن شبیه جلسه حضوری است: آشنایی و ارزیابی، هدف‌گذاری، گفت‌وگو درباره مشکل، تمرین‌ها و جمع‌بندی. تفاوت اصلی در این است که رابطه فقط از راه صدا شکل می‌گیرد؛ یعنی لحن، مکث‌ها، سرعت صحبت و انتخاب کلمات اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
یک جلسه معمولاً چگونه پیش می‌رود؟
قبل از جلسه. زمان و مدت جلسه هماهنگ میشود. بهتر است از قبل بدانید تماس را شما می‌گیرید یا مشاور، و در صورت قطع‌شدن ارتباط چه روشی دارید.
شروع جلسه. مشاور سلام و احوال‌پرسی می‌کند، درباره رازداری و چارچوب جلسه توضیح می‌دهد و می‌پرسد امروز دوست دارید روی چه موضوعی تمرکز کنید.
میانه جلسه. گفت‌وگو درباره موضوع اصلی شما، پرسش‌های روشن‌کننده و گاهی تمرین‌هایی مثل تنفس، بازنگری افکار یا برنامه‌ریزی رفتاری.
پایان جلسه. جمع‌بندی، تکلیف کوتاه در صورت لزوم و تعیین زمان جلسه بعد.
اگر برای اولین بار است که به مشاور مراجعه می‌کنید، مقاله اولین جلسه روان‌درمانی چگونه است؟ تصویر روشنی از فضای کلی جلسه به شما می‌دهد؛ بیشتر آن توضیحات درباره جلسه تلفنی هم صدق می‌کند.
چه کسانی بیشتر ممکن است سود ببرند؟
- کسانی که دسترسی محدود به مراکز مشاوره دارند. ساکنان شهرهای کوچک یا افرادی که رفت‌وآمد برایشان دشوار است.
- افراد پرمشغله. کسانی که زمان محدودی دارند و می‌توانند جلسه را بین ساعت‌های کاری یا در زمان آرام شبانه بگذارند.
- افرادی که از قرارگرفتن مقابل دیگری خجالت می‌کشند. برخی راحت‌ترند وقتی دیده نمی‌شوند و برایشان گفتن موضوعات حساس آسان‌تر است.
- افرادی که اضطراب اجتماعی خفیف دارند. تماس صوتی می‌تواند اولین قدم برای شروع باشد.
- کسانی که به دنبال جلسات پیگیری هستند. مثلاً برای مرور تمرین‌ها بین جلسات اصلی.
- افرادی که در حال سفر یا خارج از کشورند. با رعایت قوانین و شرایط هر مشاور.
پژوهش‌ها نشان دادهاند که مشاوره تلفنی در بسیاری از مشکلات رایج، مثل اضطراب و افسردگی خفیف تا متوسط، می‌تواند اثر قابل‌توجهی داشته باشد. البته نتیجه به نوع مشکل، رابطه با مشاور و تعهد فرد بستگی دارد.
محدودیت‌ها را بشناسیم
نبود نشانه‌های دیداری. مشاور حالت چهره، نشستن و حرکات بدن را نمی‌بیند. بنابراین گاهی لازم است بیشتر توضیح دهید که چه احساسی دارید، یا مشاور بیشتر بپرسد.
وابستگی به کیفیت ارتباط. صدای قطع‌وصل یا نویز، جریان گفت‌وگو را مختل می‌کند.
دشواری برای برخی روش‌ها. تمرین‌هایی که نیاز به دیدن، نمایش یا ابزار دارند، مثل بعضی تکنیک‌های بازی‌درمانی یا ارزیابی‌های خاص، سخت‌تر انجام میشوند.
مناسب‌نبودن برای شرایط اورژانسی. مشاوره تلفنی برنامهریزیشده جایگزین خدمات اورژانس نیست. اگر خودتان یا کسی دیگر در خطر فوری هستید، باید فوراً با اورژانس یا مراکز امدادی تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
نیاز به ارزیابی حضوری در بعضی موارد. برای علائم شدید، مشکلات پیچیده یا نیاز به دارو، ممکن است مشاور شما را به ارزیابی حضوری یا پزشک ارجاع دهد.
آماده‌سازی برای جلسه تلفنی
- مکان آرام. جایی که بدون وقفه باشید. اگر در خانه فضای خصوصی ندارید، می‌توانید با هدفون در اتاق دیگر یا حتی در ماشین جلسه را بگذرانید.
- شبکه و شارژ. از شارژ گوشی و آنتن مناسب مطمئن شوید.
- یادداشت. سه تا پنج موضوعی که می‌خواهید درباره‌شان صحبت کنید را بنویسید.
- آماده بودن چند دقیقه زودتر. تا وقت را برای تنفس و جمع‌کردن ذهن داشته باشید.
- محدودکردن حواس‌پرتی. اعلان‌ها را قطع کنید.
- تعیین راه‌حل قطعی. اگر تماس قطع شد، چه کسی دوباره تماس می‌گیرد؟
حریم خصوصی؛ چند نکته عملی
- از مشاور درباره رازداری و نحوه نگهداری یادداشت‌ها بپرسید.
- در جایی صحبت کنید که دیگران صدای شما را نشنوند.
- از هدفون استفاده کنید تا صدای مشاور هم به اطراف نرسد.
- اگر از شبکه عمومی یا مشترک استفاده می‌کنید، حواستان به محتوای حساس باشد.
- اطلاعات حساس، مثل رمزهای شخصی را در مکالمه یا پیام نگویید.
- اگر گوشی را با دیگران به اشتراک می‌گذارید، سابقه تماس‌ها و پیام‌ها را مدیریت کنید.
چند مهارت برای بهتر شنیده‌شدن از راه صدا
چون چهره دیده نمی‌شود، کمی آگاهی از صدا کمک می‌کند. احساس‌هایتان را با کلمه بگویید، مثلاً «الان گلویم گرفته» یا «دارم مکث می‌کنم تا فکر کنم»، تا مشاور سکوت را اشتباه برداشت نکند. اگر چیزی را متوجه نشدید یا جمله‌ای ناراحتتان کرد، همان لحظه بگویید. مشاور هم معمولاً بیشتر بازگو و خلاصه می‌کند تا مطمئن شود درست فهمیده است. یادداشت‌برداری کوتاه در پایان جلسه، مثل یک جمله درباره مهم‌ترین نکته، باعث میشود تأثیر جلسه در زندگی روزمره بماند.
چگونه بفهمیم قالب تلفنی برای ما مناسب است؟
بعد از دو یا سه جلسه از خودتان بپرسید: آیا حرف‌هایم را راحت‌تر می‌گویم؟ آیا احساس می‌کنم شنیده می‌شوم؟ آیا حضور نداشتن تصویر مانعی است؟ اگر برایتان جای خالی دیدن چهره پررنگ است، می‌توانید با مشاور درباره ترکیب تلفنی و ویدیویی یا حضوری صحبت کنید. برای مقایسه شکل‌های مختلف و نکته‌های انتخاب درمانگر، مقاله روان‌درمانی آنلاین؛ مزایا و راهنمای انتخاب درمانگر و صفحه مشاوره و روان‌درمانی آنلاین می‌توانند کمک کنند.
پرسش‌های متداول
آیا مشاوره تلفنی به اندازه حضوری مؤثر است؟
برای بسیاری از مشکلات شایع، مطالعات اثر قابلمقایسهای نشان دادهاند. با این حال، بسته به نوع مشکل و ترجیح شما، گاهی قالب حضوری یا ویدیویی مناسبتر است.
اگر نتوانم احساساتم را بدون دیدن چهره مشاور بگویم، چه کنم؟
این کاملاً طبیعی است. به مشاور بگویید و با هم روش را تنظیم کنید؛ مثلاً می‌توانید کمی بیشتر توضیح دهید و مشاور بیشتر بپرسد.
آیا میشود حین جلسه راه رفت؟
بعضی افراد با راهرفتن آرامتر میشوند، اما اگر باعث پرتشدن حواس یا شلوغی میشود، بهتر است در یک محیط ثابت و آرام بمانید.
مشاوره تلفنی برای بحران و شرایط اورژانسی مناسب است؟
خیر. جلسههای برنامهریزیشده برای شرایط اورژانسی طراحی نشدهاند. در خطر فوری، با اورژانس یا نزدیکترین مرکز درمانی تماس بگیرید.
چند جلسه لازم است؟
بسته به هدف شما متفاوت است. معمولاً در جلسه اول مشاور درباره برنامه تقریبی صحبت می‌کند.
اگر مدت‌هاست به صحبت کردن با یک متخصص فکر می‌کنید و فقط شکل مناسبش را پیدا نکرده‌اید، مشاوره تلفنی می‌تواند راهی ساده برای شروع باشد. با یک مشاور درباره نیازها و ترجیح‌هایتان صحبت کنید و با هم انتخاب کنید که کدام قالب برای شما مناسبتر است؛ می‌توانید یک جلسه مشاوره رزرو کنید.
برچسب‌ها
منبع
عنوان اصلی منبع
Effectiveness of telephone counseling: A field-based investigation.
نویسندگان
Reese, R. J., Conoley, C. W., & Brossart, D. F.
مجله
Journal of Counseling Psychology
سال انتشار
۲۰۰۲
بازبین علمی
حدیث رستگار
تاریخ آخرین بازبینی
۲ آبان ۱۴۰۵
مقالات مرتبط
سانحه زایمان؛ وقتی تجربه به دنیا آوردن فرزند ترسناک بود
سانحه زایمان چیست؟ چه چیزی تجربه تولد را آسیب‌زا می‌کند، علائم خاطرات مزاحم و اجتناب، تفاوت با افسردگی پس از زایمان و گام‌های حمایتی و صحبت با متخصص.
وسواس شمارش و اعداد؛ وقتی عددها «خوش‌شانس» و «بدشانس» میشوند
وسواس شمارش و اعداد چیست؟ از آیین‌های ذهنی و عددهای شانس و بدشانس تا ارتباط با تفکر جادویی، رویکرد مواجهه و جلوگیری از پاسخ (ERP) و زمان مراجعه به متخصص.
پری‌منوپوز و نوسان‌های خلقی؛ سال‌های پیش از یائسگی
سال‌های پیش از یائسگی می‌توانند با نوسان خلق، اضطراب و تغییر خواب همراه باشند. بدانید چه چیزی طبیعی است، چه راه‌هایی کمک می‌کند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد.