مونوفوبیا یا اتوفوبیا یعنی ترس شدید و غیرمنطقی از تنها بودن، حتی برای مدت کوتاه، که میتواند به وابستگی افراطی و اضطراب مزمن منجر شود. در این مقاله با علائم، علل و راههای درمان آن آشنا میشوید.
برای بسیاری از ما، تنها بودن گاهی فرصتی برای آرامش یا خودشناسی است. اما برای گروهی از افراد، صرف فکر کردن به تنها ماندن - حتی برای چند دقیقه در یک اتاق دیگر خانه - موجی از وحشت واقعی ایجاد میکند. این حالت در روانشناسی «مونوفوبیا» یا «اتوفوبیا» (Autophobia/Monophobia) نام دارد؛ ترسی شدید و ناتوانکننده از تنها بودن که فراتر از تنهایی احساسی معمول است و میتواند زندگی روزمره فرد را بهشدت محدود کند.
مونوفوبیا چه تفاوتی با احساس تنهایی معمول دارد؟
احساس دلتنگی یا ناراحتی گاهبهگاه در تنهایی، تجربهای کاملاً طبیعی و انسانی است. آنچه مونوفوبیا را متمایز میکند، شدت واکنش فیزیولوژیک و روانی در برابر تنها بودن است؛ فرد مبتلا ممکن است حتی در خانه امن خود، وقتی همسر یا اعضای خانواده به اتاق دیگری میروند، دچار حمله پانیک کامل شود. این ترس اغلب با این باور همراه است که اگر تنها باشد، اتفاق وحشتناکی - از حادثه جسمی تا فاجعهای نامعلوم - رخ خواهد داد، حتی اگر هیچ شاهد عینی برای این خطر وجود نداشته باشد.
نشانهها و رفتارها
- تپش قلب، تعریق و تنگی نفس صرفاً با تصور تنها ماندن
- وابستگی شدید به حضور فیزیکی دیگران، حتی برای انجام کارهای ساده روزمره
- تماسهای مکرر تلفنی یا پیامکی برای اطمینان از حضور نزدیکان در دسترس
- اجتناب از سفر، زندگی مستقل یا حتی خرید تنها
- بیقراری شدید، گریه یا وحشت در کودکان هنگام جدا شدن موقت از والدین
- افکار فاجعهبار مکرر درباره اتفاقات بد در زمان تنهایی
ریشههای این ترس
تجربههای جدایی آسیبزا در گذشته: از دست دادن ناگهانی یکی از والدین، طلاق پرتنش، یا یک تجربه ترسناک در دوران تنهایی کودکی، از عوامل مهم شکلگیری این فوبیا هستند. دلبستگی ناایمن: سبک دلبستگی اضطرابی که در روابط اولیه کودکی شکل میگیرد، میتواند زمینهساز ترس شدید از تنهایی در بزرگسالی باشد. همبودی با سایر اختلالات اضطرابی: مونوفوبیا اغلب با اختلال پانیک یا اضطراب جدایی بزرگسالان همزمان دیده میشود و ممکن است بخشی از یک الگوی اضطرابی گستردهتر باشد. تجربه مستقیم یک بحران هنگام تنهایی: یک حمله پانیک یا بحران سلامتی که فرد آن را در تنهایی تجربه کرده، میتواند این ترس را تثبیت کند.
راههای درمان
مواجهه تدریجی و کنترلشده با تنهایی، هسته اصلی درمان مونوفوبیاست؛ فرد بهکمک درمانگر، از چند دقیقه تنهایی در یک اتاق دیگر خانه شروع میکند و بهتدریج، متناسب با آمادگی خودش، این مدت را افزایش میدهد. درمان شناختی-رفتاری به فرد کمک میکند افکار فاجعهساز مرتبط با تنهایی را شناسایی و بازبینی کند و تفاوت میان احساس ترس و خطر واقعی را بازشناسد. در مواردی که این فوبیا با اضطراب جدایی بزرگسالان یا سابقه دلبستگی ناایمن مرتبط است، کار درمانی عمیقتر روی الگوهای دلبستگی نیز میتواند بسیار مؤثر باشد. آموزش تکنیکهای آرامسازی برای مدیریت واکنش فیزیولوژیک بدن در لحظات تنهایی نیز بخش مهمی از فرآیند درمان است.
پرسشهای متداول
آیا مونوفوبیا همان اضطراب جدایی است؟
همپوشانی زیادی دارند، اما اضطراب جدایی معمولاً حول ترس از دست دادن یک فرد خاص میچرخد، در حالیکه مونوفوبیا حول خود حالت «تنها بودن» متمرکز است، صرفنظر از اینکه چه کسی غایب است.
آیا این فوبیا میتواند به وابستگی افراطی در روابط منجر شود؟
بله، بسیاری از افراد مبتلا به مونوفوبیا، برای اجتناب از تنهایی، در روابط ناسالم باقی میمانند یا استقلال فردی خود را بهشدت محدود میکنند.
آیا کودکان هم به مونوفوبیا مبتلا میشوند؟
بله، بهویژه پس از یک تجربه جدایی آسیبزا؛ مداخله زودهنگام و ملایم میتواند از تثبیت این ترس تا بزرگسالی جلوگیری کند.
چه زمانی باید برای این ترس کمک تخصصی گرفت؟
اگر ترس از تنهایی استقلال، روابط یا فعالیتهای روزمره شما را محدود کرده، وقت مراجعه به روانشناس فرارسیده است.
اگر ترس از تنها بودن زندگی مستقل، روابط یا آرامش روزمره شما را تحت تأثیر قرار داده، بدانید این فوبیا کاملاً قابل درمان است. مشاوران ما میتوانند با رویکردی صبورانه و گامبهگام، همراه شما در این مسیر باشند.
> برای شروع مسیر غلبه بر ترس از تنهایی، همین امروز وقت مشاوره رزرو کنید.
برچسبها
منبع
عنوان اصلی منبع
Separation anxiety in adulthood: A phenomenological investigation
نویسندگان
Manicavasagar, V., Silove, D., & Curtis, J.
مجله
Comprehensive Psychiatry
سال انتشار
۱۹۹۷
بازبین علمی
حدیث رستگار
تاریخ آخرین بازبینی
۸ مهر ۱۴۰۵
مقالات مرتبط
اضطراب شنبهها: نگرانی پیش از شروع هفته کاری
اضطراب شنبهها یعنی نگرانی و افت خلقی که در ساعات پایانی آخر هفته، پیش از شروع هفته کاری جدید، بسیاری از افراد را درگیر میکند. در این مقاله با علل و راههای مدیریت آن آشنا میشوید.
پارورزیس: شرم ادراری و ترس از دستشویی عمومی
پارورزیس یا شرم ادراری، ناتوانی در ادرار کردن در حضور یا نزدیکی افراد دیگر است که میتواند سفر، اشتغال و زندگی اجتماعی فرد را بهشدت محدود کند. در این مقاله علائم، علل و راههای درمان آن را میخوانید.
اِمِتوفوبیا: وقتی ترس از استفراغ زندگی را محدود میکند
اِمِتوفوبیا یعنی ترس شدید و غیرمنطقی از استفراغ کردن یا دیدن استفراغ دیگران که میتواند رفتارهای اجتنابی گستردهای در غذا خوردن، سفر و روابط اجتماعی ایجاد کند. در این مقاله با علائم، علل و درمان آن آشنا میشوید.