اختلال کندن پوست یا اکسکوریشن، رفتاری تکراری و غیرارادی برای کندن یا خراشیدن پوست است که میتواند به آسیب جسمی و شرم اجتماعی شدید منجر شود. در این مقاله علائم، علل و روشهای درمان آن را میخوانید.
بسیاری از ما گاهی هنگام استرس، دانه یا زخم کوچکی روی پوستمان را لمس میکنیم. اما برای گروهی از افراد، این رفتار به یک چرخه تکراری، طولانی و آسیبزا تبدیل میشود؛ ساعتها زمان صرف کندن، خراشیدن یا فشردن پوست، اغلب تا حد ایجاد زخم و اسکار قابلمشاهده. این حالت در روانشناسی «اختلال کندن پوست» یا «اکسکوریشن» (Excoriation Disorder) نام دارد و در گروه «اختلالات وسواسی-جبری و مرتبط» طبقهبندی میشود.
این اختلال چه تفاوتی با عادت معمولی دارد؟
تقریباً همه گاهی پوست خود را میکنند، اما آنچه اکسکوریشن را از این عادت جدا میکند، تکرار، شدت و پیامدهای آن است. فرد مبتلا معمولاً تلاشهای مکرر و ناموفقی برای متوقف کردن این رفتار داشته، زمان قابلتوجهی از روز خود را صرف آن میکند، و پوستش دچار آسیب، زخم مزمن یا عفونت شده است. این رفتار میتواند خودآگاهانه (با تمرکز کامل روی کندن) یا خودکار (بدون توجه آگاهانه، مثلاً هنگام تماشای تلویزیون) رخ دهد و اغلب هر دو حالت در یک فرد دیده میشود.
نشانههای رایج
- کندن، خراشیدن یا فشردن مکرر پوست، معمولاً صورت، دستها یا کف سر
- استفاده از ناخن، ابزار نوکتیز یا دندان برای کندن پوست
- زخمها یا اسکارهای قابلمشاهده که فرد سعی در پنهان کردن آنها دارد
- احساس تنش پیش از کندن و آرامش موقت یا لذت پس از انجام آن
- اجتناب از موقعیتهای اجتماعی بهدلیل شرم از ظاهر پوست
- صرف زمان قابلتوجه روزانه، گاه ساعتها، برای این رفتار
چرا این اختلال شکل میگیرد؟
عملکرد تنظیم هیجانی: برای بسیاری از مبتلایان، کندن پوست نوعی مکانیسم مقابله با استرس، اضطراب، کسالت یا حتی هیجانات مثبت شدید است؛ رفتاری که موقتاً احساس کنترل یا تسکین ایجاد میکند. زمینه ژنتیکی و عصبی: شواهدی وجود دارد که این اختلال در خانوادههایی با سابقه OCD یا سایر اختلالات مرتبط با رفتار تکراری متمرکز بر بدن (مانند کندن مو) شایعتر است. کمالگرایی: بسیاری از افراد مبتلا، از یک ناهمواری، جوش یا نقص جزئی پوستی شروع میکنند و تلاش برای «صاف کردن» آن به رفتاری غیرقابل کنترل تبدیل میشود.
راههای درمان
مؤثرترین رویکرد درمانی برای اکسکوریشن، «آموزش معکوس عادت» (Habit Reversal Training) است؛ روشی که در آن فرد یاد میگیرد نشانههای اولیه تمایل به کندن را شناسایی کند و بهجای آن، یک رفتار جایگزین ناسازگار با کندن (مانند مشت کردن دست یا فشردن یک توپ استرس) انجام دهد. درمان شناختی-رفتاری نیز به فرد کمک میکند محرکهای هیجانی و موقعیتی رفتار را بشناسد و راهبردهای مقابلهای سالمتری جایگزین کند.
در برخی موارد، دارودرمانی - بهویژه داروهای بازدارنده بازجذب سروتونین - میتواند در کنار رواندرمانی، بهخصوص وقتی این اختلال با اضطراب یا افسردگی همراه است، مفید باشد. مدیریت محیط، مانند کوتاه نگه داشتن ناخنها یا پوشاندن مناطق آسیبپذیر، نیز میتواند بهعنوان یک اقدام حمایتی مکمل عمل کند.
پرسشهای متداول
آیا اختلال کندن پوست همان وسواس فکری-عملی است؟
خیر، هرچند در همان دستهبندی گسترده قرار میگیرد، اما اکسکوریشن معمولاً فاقد افکار مزاحم پیچیده OCD است و بیشتر حول تنظیم هیجانی و لذت/تسکین لحظهای میچرخد.
چرا فرد نمیتواند بهسادگی این رفتار را متوقف کند؟
چون این رفتار اغلب به یک چرخه عصبی-هیجانی تبدیل شده که با اراده صرف قابل کنترل نیست و نیاز به آموزش مهارتهای جایگزین دارد.
آیا این اختلال فقط پوست صورت را درگیر میکند؟
خیر، میتواند هر ناحیهای از بدن از جمله دستها، بازوها، پاها یا کف سر را درگیر کند.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر کندن پوست باعث آسیب جسمی مکرر، شرم اجتماعی یا اختلال در فعالیتهای روزمره شده، وقت مراجعه به روانشناس فرارسیده است.
اگر احساس میکنید کندن پوست از کنترل شما خارج شده و بر زندگی روزمره یا اعتمادبهنفستان تأثیر گذاشته، بدانید این یک الگوی شناختهشده و قابلدرمان است. مشاوران ما میتوانند در فضایی بدون قضاوت، در کنار شما باشند.
> برای گفتوگو درباره این رفتار و یافتن راهی برای مدیریت آن، همین امروز وقت مشاوره رزرو کنید.
برچسبها
منبع
عنوان اصلی منبع
Clinical characteristics and medical complications of pathologic skin picking
نویسندگان
Odlaug, B. L., & Grant, J. E.
مجله
General Hospital Psychiatry
سال انتشار
۲۰۰۸
بازبین علمی
حدیث رستگار
تاریخ آخرین بازبینی
۶ مهر ۱۴۰۵
مقالات مرتبط
فرسودگی و انزوای دورکاری: وقتی خانه به دفتر بیمرز تبدیل میشود
دورکاری با وجود مزایای انعطافپذیری، میتواند به فرسودگی شغلی خاص و انزوای اجتماعی منجر شود، بهخصوص وقتی مرز میان کار و زندگی شخصی از بین میرود. در این مقاله علل و راهکارهای مقابله با آن را میخوانید.
اختلال احتکار وسایل: وقتی جدا شدن از اشیا غیرممکن میشود
اختلال احتکار وسایل یعنی دشواری مداوم در جدا شدن از اشیا، بدون توجه به ارزش واقعی آنها، که به انباشت فضای زندگی و اختلال در عملکرد روزمره منجر میشود. در این مقاله علائم، علل و درمان آن را میخوانید.
فرسودگی شغلی رانندگان اسنپ و تاکسی در اقتصاد گیگ
رانندگان اسنپ و تاکسی بهدلیل ساعات کاری نامنظم، درآمد ناپایدار و نبود حمایت شغلی، در معرض فرسودگی خاص اقتصاد گیگ قرار دارند. در این مقاله علل و راههای مقابله با آن را میخوانید.